Monday, January 11, 2016

2041. Trang đặc việt VĨNH BIỆT ĐINH CƯỜNG (Phần 2)




T r a n g  đ ặ c  b i ệ t
VĨNH BIỆT ĐINH CƯỜNG
P h ầ n  2


TRỊNH CUNG • TRẦN THỊ NGUYỆT MAI
HẠC THÀNH HOA • NGUYỄN QUANG CHƠN
ĐINH TRƯỜNG CHINH • HUYỀN CHIÊU
PHẠM CAO HOÀNG • NGUYỄN MINH NỮU
ĐINH TRƯỜNG GIANG • TRƯƠNG VŨ
LÃM THÚY • PHẠM THÀNH CHÂU



Chân dung Đinh Cường
Photo by Phạm Cao Hoàng – Virginia, 27.7.2014



TIỂU SỬ ĐINH CƯỜNG

Tên thật là Đinh Văn Cường, sinh ngày 5 tháng 7 năm 1939 tại Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương, xứ sở của đồ gốm và sơn mài, với trường Mỹ Nghệ Thủ Dầu Một do người Pháp thành lập từ 1901 [Thủ Dầu Một cũng là nơi hoạ sĩ Nguyễn Gia Trí đã bị người Pháp giam an trí tại đây sau khi ra khỏi trại tù Sơn La]

1951-1957 học sinh Trung học Pétrus Ký Sài Gòn.
1963 tốt nghiệp Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế
1964 tốt nghiệp Sư Phạm Hội Hoạ Quốc Gia Cao Đẳng Mỹ Thuật Sài Gòn
1962 Huy Chương Bạc với bức Thần Thoại, Triển Lãm Hội Hoạ Mùa Xuân Sài Gòn
1962 Giải Thưởng với bức Nhà Thờ, Đệ Nhất Triển Lãm Mỹ Thuật Quốc Tế Sài Gòn của Toà Đại Sứ Trung Hoa Dân Quốc
1963 Huy Chương Bạc lần thứ hai với bức Chứng Tích, Triển Lãm Hội Hoạ Mùa Xuân Sài Gòn
1969-1971 Uỷ viên Kiểm soát Hội Họa Sĩ Trẻ Việt Nam
1963-1967 Giáo Sư Hội Hoạ trường Nữ Trung Học Đồng Khánh Huế
1967-1975 Giáo Sư trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế.

Đinh Cường đã sống ở Huế, Đà Lạt, Sài Gòn với một thời tuổi trẻ đi và sống lang thang khắp miền đất nước cho đến khi sang định cư ở Mỹ từ 1989, hiện sống ở thị trấn Burke, bang Virginia.

Đinh Cường đã có hơn 20 cuộc triển lãm tại Việt Nam [qua nhiều thành phố Đà Lạt, Huế, Sài Gòn, Đà Nẵng, Nha Trang, Pleiku] và ngoài nước như Pháp, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Brésil, Tunisie, Ấn Độ, Singapore.

Theo một brochure Triển Lãm Đinh Cường, tính cho đến 2005 Đinh Cường đã có 24 lần triển lãm tranh riêng và 21 lần cùng với các hoạ sĩ khác.
Sách đã xuất bản:

Cào lá ngoài sân đêm, thơ, Thư Ấn Quán Hoa Kỳ 2014
Tôi về đứng ngẩn ngơ, thơ, Quán Văn Sài Gòn 2014
Đi Vào Cõi Tạo Hình I, tiểu luận hội hoạ, Văn Mới California 2015.



BẠN ĐÃ LÀ VẦNG TRĂNG
Trịnh Cung
Sơn dầu trên bố, 30cm x 40cm
California, tháng 1.2016.
(Tưởng niệm Đinh Cường, thay cho điếu văn)


ANH ĐINH CƯỜNG.
ĐÃ VỀ, ĐÃ TỚI…
Trần Thị Nguyệt Mai

Phác thảo chân dung Trần Thị Nguyệt Mai
dinhcuong  2013



Cho đến bây giờ tôi vẫn còn bàng hoàng và xúc động không muốn tin rằng họa sĩ Đinh Cường đã vĩnh viễn rời xa chúng ta. Dù rằng đã học Phật và biết rằng bây giờ là lúc phải nên nhiếp tâm mạnh mẽ niệm Nam Mô Đại Từ Đại Bi Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Phật cầu nguyện cho anh như lời nhắc nhở của Thầy Hư Không Hoàng Quốc Bảo mà chị Khánh Minh đã email dặn dò. Mà sao tôi thấy lòng quá đau buồn, hụt hẫng khi anh đã đi xa nhanh như thế. Cuốn sách "Đi vào cõi tạo hình 2" còn đang thực hiện dở dang. Anh cần viết thêm vài bài nữa để hoàn tất... Tôi cứ nghĩ rồi anh sẽ khỏe mặc dù lúc sau này anh email cho biết đã mệt nhiều không còn ngồi nổi nữa…

Tôi là một trong những người "mới quen" của anh trong vài năm gần đây. Đó là vào cuối năm 2010 khi về thăm gia đình ở Việt Nam, lúc đó anh Nguyên Minh mới ra tạp chí Quán Văn, anh Trần Hoài Thư nhắn tôi đến tòa soạn mua báo ủng hộ cho anh ấy. Dịp này, anh Nguyên Minh nhờ tôi mang về hơn chục cuốn báo để gửi tặng cho các bạn của anh bên này. Anh nói tôi chỉ việc ra bưu điện gởi đến cho anh Trần Hoài Thư, anh Thư sẽ gởi báo đến nhà từng người. Nếu làm như vậy phải trả hai lần cước bưu điện và cũng phiền đến anh Thư, nên tôi xin anh Thư gửi cho địa chỉ những người bạn này. Tôi đã viết một thư chung, đại ý, nhận được báo, xin email cho hay ở địa chỉ xxxx@yahoo.com để em khỏi trông. Sau đó dùng function copy and paste của Word mà sao thành nhiều bản, in ra và cắt từng thư để vào trong từng cuốn sách, gói lại và mang ra bưu điện gửi…

Vài ngày sau, tôi nhận được thư anh cám ơn đã nhận được sách và đang đọc bài của Trương Thìn... Bẵng đi một thời gian, tôi không có dịp liên lạc. Sau đó, khi giúp anh Trần Hoài Thư xem lỗi chính tả trong Thư Quán Bản Thảo (TQBT) số 49, chủ đề Nguyễn Đức Sơn, thấy bài anh Đinh Cường có chỗ không rõ lắm nên tôi viết thư hỏi. Anh đã trả lời rất tường tận và còn giúp tôi dò bản gốc thơ ở những bài viết khác...

Tiếp đó, anh Phao Lô đã chia sẻ với trang Phay Van ebook "Cõi Đá Vàng" của tác giả Nguyễn Thị Thanh Sâm, một tác phẩm được xuất bản trước năm 1975 và đã bị quên lãng rất đáng tiếc. Đây là một cuốn sách văn chương nói lên sự thật về người cộng sản Việt Nam trong thời chiến tranh chống Pháp mà tác giả khi còn trẻ, cũng như bao thanh niên Việt Nam khác, vì lòng yêu nước nên đã có thời gian đi theo tiếng gọi tổ quốc để rồi khám phá ra sự thật đau lòng. Mỗi chương, mỗi trang sách được viết rất đẹp, rất hay nhưng không biết vì sao ở thời điểm sách mới phát hành (trước năm 1975) đã không gây được một tiếng vang nào. May sao, cô chủ blog Phay Van đã có lần được đọc qua và nhắc lại trên blog để từ đó tìm lại được tác phẩm này. Phay đã gửi cho tôi và tôi đã chuyển cho anh Đinh Cường ebook cuốn sách. Nhưng thật bất ngờ, anh gửi lại cho tôi xem tấm ảnh tác giả Nguyễn Thị Thanh Sâm chụp cùng anh và các bạn trong buổi triển lãm tranh Đinh Cường vào năm 1965 ở Đà Lạt. Khi anh Trần Hoài Thư (THT) ngỏ ý in lại cuốn sách để tặng cho tác giả thì cũng chính anh Đinh Cường đã giúp Thư Ấn Quán liên hệ với gia đình tác giả xin phép in lại và cung cấp phần tiểu sử tác giả. Anh cũng vui vẻ nhận lời vẽ lại bìa sách khi hay tin cuốn sách ở thư viện được đóng bằng bìa cứng, không còn trang bìa nguyên thủy...

Anh có một số lượng tư liệu đáng kể và quen biết rất nhiều. Tôi nói điều này vì trong thời gian ngắn ngủi làm "Thầy Cò" cho TQBT (số sau cùng tôi có tham gia là TQBT số 60 chủ đề tạp chí Sáng Tạo (tháng 7 năm 2014), tôi đã nhờ anh giúp khi không có đủ tài liệu. Anh đã thức rất khuya để chụp giúp thơ trên 4 số báo Sáng Tạo mà trong file Sáng Tạo của anh THT không có. (Do tính tôi kỹ lưỡng, muốn tránh tình trạng tam sao thất bổn, nên đã dò từng bài với nguyên bản và đã làm phiền anh như vậy.) Anh cũng đã giúp một số ảnh tư liệu khi TQBT thực hiện số đặc biệt về nhà văn Dương Nghiễm Mậu. Hoặc khi làm số Phùng Thăng, anh đã nhờ bạn bè ở Huế tìm giúp tất cả những hình ảnh tư liệu về Phùng Thăng, mượn thư viện cuốn "Kẻ lạ ở Thiên Đường của Simone Weil và scan truyện đó để TQBT có thể giới thiệu với bạn đọc. Anh rất nhiệt tình giúp những gì anh có khả năng giúp. Và trong bài viết "Vĩnh Biệt Anh Đinh Cường", anh Trần Hoài Thư có nói: "In cho anh, mục đích tặng anh, nhưng luôn luôn anh tặng quà hậu hĩnh trong bao thư. Anh là một mạnh thường quân, dù anh sống cuộc đời đạm bạc hơn ai hết."

Tôi rất quý anh vì anh rất hiền, luôn giúp đỡ mọi người, và rất khiêm tốn. Anh là một họa sĩ tài hoa, một người Thầy, một vị Bồ Tát. Như anh Nguyễn Quốc Thái có lần nói với tôi: "Tính Đinh Cường rất khó. Nhưng một khi đã kết bạn với ai rồi thì người đó sẽ là bạn suốt đời". Và rất đúng như vậy. Cứ tìm đọc những đoạn ghi của anh viết về các anh Trịnh Công Sơn, Bửu Chỉ, Bửu Ý,... sẽ thấy rất rõ điều này.

Gần đây tôi giúp anh edit cuốn "Đi vào cõi tạo hình 2". Vẫn còn thiếu một số họa sĩ mà anh chưa kịp viết. Thỉnh thoảng thư cho anh tôi nhắc: “Khi nào khỏe anh viết tiếp nhé…” Tôi vẫn nghĩ qua mùa Xuân khi trời ấm lại, anh sẽ khỏe như đã từng và bắt tay vào làm việc tiếp. Nhưng chẳng ngờ, vào thứ tư (6/1) vừa rồi, anh Lữ Quỳnh gửi điện thư cho hay:
“Trước Giáng Sinh, anh Đinh Cường nói chuyện, có đề cập đến cuốn Đi Vào Cõi Tạo Hình 2. Anh nói NM đang edit. Anh định viết thêm ít bài nữa, nhưng không viết được nữa rồi, vì sức khỏe tệ quá. Tôi có nói với anh, sẽ liên lạc với NM. Nay thì theo ý kiến vài anh em, tâp 2 này tạm gác lại, sau này sẽ tính...

Vẫn theo dõi tình trạng anh Đinh Cường mỗi ngày qua cháu Na và chị Nhung. Buồn quá.” (LQ)

Rồi tiếp đến, chiều thứ năm (7/1) anh Lữ Quỳnh lại thư cho các bạn:

“Tình hình anh Đinh Cường rất xấu.
Xin đừng gọi phone, vì không ai ở nhà.” (LQ)

Chưa kịp bàng hoàng thì đến trưa thứ sáu anh Lữ Quỳnh tin cho các bạn:
“Xin báo tin các bạn :

Anh Đinh Cường mất lúc 9:41 tối, ngày 7- 1- 2016.

Lữ Quỳnh”

Hôm nay đọc bài viết của Đinh Trường Chinh, con trai út của anh, tôi thật xúc động và không ngờ với những gì anh đã trải qua. Nhưng, như Chinh đã kể lại: "Ông đối phó với căn bệnh hiểm nghèo như vị Thiền Sư. Ông biết cách nhẫn nhịn với những điều xấu xảy đến với mình..."

Anh Đinh Cường ơi, như vậy bây giờ chính anh "đã về, đã tới", như anh đã từng ghi trong một đoạn ghi ngày anh Nguyễn Xuân Hoàng xa rời cõi thế. Anh ra đi nhẹ nhàng để lại tiếc thương trong lòng tất cả mọi người bạn. Cầu mong anh sẽ nhẹ bước đường mây thong dong về nơi an lạc muôn đời.


Trần thị Nguyệt Mai
January 11, 2016


Trần Thị Nguyệt Mai - Đinh Cường
Ảnh PCH - Virginia, January 18, 2014



DALAT  NHỚ
Huyền Chiêu

Phác thảo chân dung Huyền Chiêu
dinhcuong



Dalat sương mù giăng mắc
Có   một người đi không về
ngôi nhà thờ xưa chuông đổ
nhớ người mấy dặm sơn khê

Dalat những chiều mây  xám
chú ngựa già như lắng nghe
có người  đang ngồi đâu đó
vội vàng trên những chuyến xe

Dalat mặt hồ lặng lẽ
In bóng một hàng thông xanh
Màu xanh ngập tràn nhung nhớ
những ngày vui rất mong manh

Dalat những nàng áo trắng
tóc  buồn nghiêng trên vai xinh
nàng đang đi về đâu đó
dấu chân còn lại chút tình

Dalat pha màu  xanh mực
huyền hoặc như  đêm noel
nhớ ngôi sao buồn nở muộn
long lanh trong tranh Đinh Cường.

vẫn nhớ một ngày nắng đẹp
bạn  hẹn mùa xuân sẽ về
bây giờ bạn  đi đi mãi
Dalat chiều buồn lê thê.

Huyền Chiêu
January 11, 2016


Từ trái: Khuất Đẩu - Phạm Văn Hạng - Bửu Ý - 
Đinh Cường - Huyền Chiêu - Thân Trọng Minh
Gallery Đào Nguyên   Đà Lạt  Tháng 11-2013
Ảnh Nguyễn Hữu





CÓ NGƯỜI 
CHỈ GẶP MỘT LẦN…
Hạc Thành Hoa


Trước hết tôi chỉ biết họa sĩ Đinh Cường qua tranh vẽ của ông và qua những bài thơ đăng trên bán nguyệt san Văn của bác Nguyễn Đình Vượng.
              
Trong thời gian  dạy ở trường Lương Văn Can Saigon, tôi thường lui tới thăm anh Trần  Phong Giao nhà ở dốc cầu Kiệu gần chợ Tân Định đường Hai bà Trưng, ghé quán cà phê của nhà thơ Huy Tưởng đường Bà Lê Chân. Một buổi sáng tôi ghé lại quán uống cà phê. Nhà thơ Huy Tưởng chỉ ông khách đang ngồi uống cà phê gần đó hỏi tôi: ông có biết người  ngồi đó là ai không? Họa sĩ Đinh Cường đó. Thấy ông ngồi yên lặng một mình tôi định lại làm quen  nhưng vì tôn trọng sự im lặng của ông tôi đành thôi. Và từ đó không ngờ hình ảnh Đinh Cường như khắc như chạm vào tâm trí tôi. Đó là lần duy nhất và cũng là lần cuối tôi biết họa sĩ Đinh Cường.

Rồi  bị cuốn hút vào vòng xoáy của cuộc sống, tôi không còn thì giờ để nghĩ đến ai thậm chí cả đến bản thân mình và không còn dám nghĩ đến chuyện văn nghệ văn gừng nữa… cho đến khi liên lạc được  với  nhà văn Nguyên Minh  người chủ trương tập san Quán Văn tôi mới biết họa sĩ Đinh Cường đang ở Mỹ, lâu lâu có về Việt Nam triển lãm tranh. Tôi  nhờ anh Nguyên Minh in cho một tuyển tập thơ văn vừa được nhà xuất bản Văn Học cấp giấy phép. Tôi cũng không quên nhờ anh cho tranh bìa và phụ bản của hoa sĩ Đinh Cường. Và nguyện vọng của tôi đã được đáp ứng..Chừng một tuần sau tôi nhận được tập thơ in thử anh Nguyên Minh gửi xuống có tranh bìa và phụ bản vẽ hình thiếu nữ. Thế là thỏa lòng mong ước từ lâu – in được tâp thơ có  tranh của họa sĩ Đinh Cường.

Khi nghe tin họa sĩ Đinh Cường mất ngày 7  tháng 1. 2016 tôi  vừa buồn vừa hối tiếc. Phải chi… Thôi đành mượn những dòng chữ này như nén nhang thắp lên để tiếc thương một họa sĩ tài hoa được nhiều người mến mộ.

Rồi từ đây mỗi lần cầm tuyển tập thơ, mỗi sáng quét lá trước sân nhà làm sao khỏi nhớ đến một họa sĩ Đinh Cường dù chỉ gặp một lần duy nhất trong đời.


Hạc Thành Hoa
January 11, 2016


         
         
T Ị N H  Đ Ộ
Nguyễn Quang Chơn

Chân dung Nguyễn Quang Chơn
dinhcuong



Mai là ngày cầu siêu tịnh độ
Mong hương hồn siêu thoát cõi vô biên
Mai là ngày mọi người thắp nén nhang
Trên linh cữu anh. giữa trời đông vùng Fairfax…

Mai giữa Việt Nam xa tít tắp
Em biết làm gì đây
Mấy ngày nay không rượu mà như say
Hồn chuếnh choáng
Đêm chập chờn thổn thức
Nửa đêm chắp tay niệm Di Đà
Nửa đêm trong bóng tối vỡ oà
tiếng nấc
Có tiếng gì âm âm u u ngoài sân
Có tiếng gì như tiếng bước chân
ai chậm chạp...

Mai chắc có mấy nhà sư gõ mõ tụng kinh
Kinh bát nhã. Kinh cầu siêu. Kinh A Di Đà
Có lời kinh nào về đậu trên đôi vai bạn bè
Trên kệ sách. giá vẽ
Trên góc rừng Natick sương giăng?

Có lời kinh nào như một tiếng chim
Ru anh vào vùng trời ký ức
Trên cây thánh giá đồi Golgotha
Trên vườn su trĩu quả
Trên tiếng ngựa thồ lộc cộc Lạc Lâm
Trên giáo đường nhỏ xíu Dran?

Ngày mai mọi người nhiếp tâm tụng niệm
Rồi đặt hoa trên linh cữu anh
Rồi cúi đầu. đất níu gót chân
Không muốn xa anh lần nữa...

Ngày mai là đêm tối nơi đây
Ngày mai là lặng lẽ nơi này
Ngày mai em sẽ đứng trước cô gái miền đồi núi
Trước thung lũng hoa vàng
Trước nhà thờ Dran
Trước hoa phù dung 
Trước những bức chân dung
Trong ánh đèn mờ
Thấy có anh một bên. lặng tờ. tĩnh mịch
Chỉ em và anh
Em và anh thôi. anh nhé...

Đà nẵng, January 11, 2015
Nguyễn Quang Chơn

Kính dâng hương hồn hoạ sĩ Đinh Cường
(Chữ in nghiêng là tên các tác phẩm của TCS, ĐC)

    


ĐINH CƯỜNG, THƠ VÀ TRANH
CHO ĐẾN HƠI THỞ CUỐI CÙNG
Phạm Cao Hoàng


Chân dung Phạm Cao Hoàng
dinhcuong  2010


Những ai đã từng có dịp gần gũi với họa sĩ/ thi sĩ Đinh Cường đều có một nhận xét chung: Đinh Cường là một người hoàn hảo, cả về tài năng lẫn đức độ. Ông là một nghệ sĩ thuộc loại popular, được nhiều người yêu thích. Ông như một thỏi nam châm có sức hút rất mạnh đối với bằng hữu và những người yêu nghệ thuật. Ông như một chất keo có thể kết nối nhiều người lại với nhau. Ông như một vị bồ tát, một thiền sư đạo hạnh, sống an nhiên tự tại trong bất cứ hoàn cảnh nào.

Đinh Cường rất kỷ luật và nghiêm túc trong việc sáng tác. Điều mà ông cho là quan trọng nhất là phải ngồi trước giá vẽ, ngồi vào bàn viết. Còn vẽ cái gì, viết cái gì thì sẽ tính sau. Thậm chí, vẽ cái gì viết cái gì cũng được. Phải bắt tay vào công việc thì mới có tác phẩm. Thời ở Kado – một vùng nông thôn hẻo lánh của người dân tộc thiểu số  thuộc quận Đơn Dương – vào những năm 1963, 1964, nhiều đêm ông và Trịnh Công Sơn mải mê sáng tác mà quên cả thời gian, đến khi nghe tiếng vượn hú ngoài khu rừng gần đó mới biết đêm đã tàn và trời sắp sáng. Trong số các họa sĩ nổi tiếng của Việt Nam, ông là người vẽ chân dung văn nghệ sĩ nhiều nhất. Có khi cùng một người nhưng ông đã vẽ hàng chục bức chân dung mà ông vẫn chưa thấy đủ. Đó là trường hợp của Bùi Giáng, Thanh Tâm Tuyền, Trịnh Công Sơn.  Những bức tranh thiếu nữ do ông vẽ thì đẹp vô cùng.

Những năm tháng sống ở Virginia, tôi để ý thấy ông có bốn nơi để vẽ. Một là ngồi vẽ ở nhà - trong garage khi trời không lạnh lắm. Hai là vẽ ở nhà - trong studio dưới basement về mùa đông. Ba là vẽ chân dung cho bạn bè trong các buổi gặp gỡ. Đây là một điều rất đặc biệt và thú vị. Trong các buổi gặp gỡ  ông rất ít nói, lặng lẽ lấy giấy bút ra vẽ chân dung một người nào đó đang có mặt ở đó mà chính người đó không biết ông đang vẽ mình. Cuối buổi gặp gỡ ông cho mọi người xem và người được vẽ tất nhiên là vui không thể tả. Ông tận dụng thời gian và cơ hội gặp gỡ để phác thảo nhanh các bức chân dung. Địa điểm thứ tư mà ông ngồi vẽ là quán cà phê Starbucks cách nhà ông khoảng 30 phút đi bộ. Nơi đây ông đã vẽ theo trí nhớ chân dung của rất nhiều văn nghệ sĩ.

Vẽ  đối với ông như hơi thở. Mười ngày trước khi qua đời, nằm trên giường bệnh ông viết bài thơ Trưa nằm nhìn lên kệ sách, trong đó có câu “xin cho tôi vẽ dâng trào. nhựa xưa”. Trong Bài nhìn lên kệ sách 5, ông nói đến nỗi buồn của ông khi bệnh tật đã làm cho ông không còn được vẽ và niềm khao khát được vẽ: “mùa xuân với trận mưa rào/cho tôi xin. một tiếng gào. Picasso.” 

Rất bận rộn với việc sáng tác nhưng ông vần dành nhiều thời gian cho các bài viết về hội họa. Cuốn Đi vào cõi tạo hình của Đinh Cường do nhà xuất bản Văn Mới ấn hành tại California năm 2015 là một cuốn sách về hội họa quan trọng, rất cần thiết cho những ai muốn tìm hiểu về hội họa Việt Nam. Cuốn sách này là kết quả của hơn 50 năm tìm hiểu, sưu tầm, tích lũy, trong đó có những tài liệu chỉ gia đình ông mới có. Tính ông cẩn thận  và chân thật nên những thông tin, những tài liệu trong cuốn sách là rất đáng tin cậy. Đây mới chỉ là tập 1 trong bộ sách gồm 2 cuốn. Tập 1 viết về các họa sĩ xuất thân từ trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương những năm 1930 cho đến giai đoạn chuyển tiếp 1954. Tập 2 viết về những họa sĩ cùng thời với ông xuất hiện từ năm 1957 trở về sau. Tiếc là tập 2 chưa kịp in thì ông đã ra đi nhưng chắc chắn gia đình ông cùng nhà xuất bản Văn Mới sẽ ấn hành tập 2 trong thời gian sắp tới.

Viết đối với ông cũng cần thiết như hơi thở. Ông làm thơ rất sớm và thơ ông xuất hiện đầu thập niên 1960 trên các tạp chí văn học ở Sài Gòn. Từ năm 2010 trở đi ông bắt đầu viết nhật ký dưới dạng những bài thơ mà ông gọi là đoạn ghi hay còn gọi là bản tin văn nghệ và phổ biến trên mạng internet. Đây là những bài thơ ghi lại cảm xúc của ông về những sự kiện xung quanh ông, về tình cảm của ông đối với quê hương, gia đình, bạn bè… Cho đến nay ông đã viết cả ngàn bài thơ, trong đó có nhiều bài thơ rất hay, nhiều câu thơ xuất thần làm xao động lòng người.

Trong ba năm 2013, 2014, 2015 và tuần lễ đầu tiên của năm 2016, chỉ riêng trang blog Phạm Cao Hoàng đã đăng 875 bài thơ Đinh Cường kèm theo một số lượng tranh tương đương như vậy. Thơ ông còn được phổ biến trên các trang web: Văn Chương Việt (trong nước), Thư Viện Sáng Tạo (Canada), Da Màu (Hoa Kỳ), Tiền Vệ (Úc Đại Lợi), blog Trần Thị Nguyệt Mai và blog Nguyễn Xuân Thiệp. Khoảng 200 bài thơ của ông đã được in thành 2 tập: Cào lá ngoài sân đêm (Thư Ấn Quán, 2014) và Tôi về đứng ngẩn ngơ (Quán Văn, 2014). Nếu in hết thơ của ông thành sách phải đến 10 tập.

Đinh Cường có 3 nơi để ngồi viết.

Nhiều nhất là ở quán cà phê Starbucks nằm trong một khu thương mại ở đường Burke Centre Parkway. Những nghệ sĩ lớn thường có những thói quen riêng, và thói quen của ông là ngồi ở Starbucks để viết. Làm gì thì làm, đi đâu thì đi, nhưng thói quen của ông là mỗi ngày đến đó hai lần, khoảng 10 giờ sáng và 4 giờ chiều. Từ nhà ông sang đó rất gần nên ông thường đi bộ ; chỉ khi nào thời tiết xấu ông mới lái xe. Những lần chúng tôi đi ăn tối với ông, trên đường về bao giờ ông cũng ghé vào đó một mình để viết bài thơ trong ngày rồi mới về nhà.  


Quán Starbucks ở đường Burke Centre Parkway,
nơi Đinh Cường ngồi để viết và vẽ trong nhiều năm
Ảnh: internet


Nơi thứ hai ông ngồi để viết là trong basement ở nhà ông. Thường thường ông thức dậy vào khoảng ba giờ sáng để viết, tự đánh máy trên computer rồi gửi ngay trong đêm đến những nơi cần gửi. Bốn giờ sáng là giờ tôi thức dậy; bao giờ tôi cũng check email xem ông có gửi bài hay không, nếu có tôi đưa lên blog ngay để bạn bè và những người hâm mộ ông có thể đọc được khi họ thức dậy vào lúc sáng sớm. Từ năm 2015, sức khỏe ông sa sút dần, hai ba ngày không thấy có bài của ông là dấu hiệu của một điều gì đó không bình thường.

Nơi thứ ba mà ông ngồi để viết là trong các buổi họp mặt bạn bè văn nghệ. Đây cũng là điều rất đặc biệt đối với Đinh Cường. Có lẽ ông là người duy nhất có thể sáng tác trong những không gian kiểu như vậy. Lần đầu tiên tôi được “thưởng thức” kiểu sáng tác này là đêm 28.2.2011, tại buổi họp mặt khoảng 15 người tại nhà tôi ở Centreville nhân dịp họa sĩ Nguyễn Trọng Khôi, ca sĩ Nguyễn Ngọc Phong cùng nhóm bạn ở Boston và Canada sang chơi. Trong lúc mọi người đàn hát, trò chuyện rôm rả thì ông loay hoay ngồi viết một cái gì đó, đến khi mọi người đề nghị ông đọc thơ thì ông đọc ngay bài thơ vừa viết tại bàn tiệc: Đoạn ghi đêm Centreville. Tôi hết sức bất ngờ và ngạc nhiên, tự hỏi trong một không gian khá ồn ào làm sao ông có thể viết rất nhanh một bài thơ hay như vậy. Bài thơ này đã trở thành một kỷ niệm lớn đối với gia đình tôi.


Nguyễn Trọng Khôi - Đinh Cường
Đêm Centreville, 28.2.2011
Ảnh PCH



ĐOẠN GHI ĐÊM CENTREVILLE


“Thoáng hiện em về trong đáy cốc
Nói cười như chuyện một đêm mơ “
Quang Dũng


Tôi biết vì sao anh vẽ ly thuỷ tinh
vẽ những viên cuội như có linh hồn
sao chiều nay gặp nhau nhà Phạm Cao Hoàng
Centreville mà như ngồi ở Harvard Square
tiếng chim báo mùa xuân đã về
bình hoa tulipe màu vàng chanh
giọng ca Phong một thời Đà Lạt
những cánh hoa phù dung buồn
ru người con gái ngủ yên bên Hồ Than Thở
mây trên núi đôi buổi chiều bay thấp xuống
không có bước chân ai về trên đồi thơm (1)
đánh thức những vì sao
đánh thức vầng trăng khuya
trên những mái nhà nguyện cổ Domaine de Marie
hay chuông ban trưa nhà thờ con gà
đôi má ửng hồng áo len xanh
nụ hôn đầu dấu duới hàng hoa mimosa  

Tôi biết vì sao anh vẽ ly thuỷ tinh
vẽ những viên cuội như có linh hồn
viên cuội trắng của tôi thời trẻ dại
thuỷ tinh buồn thoáng hiện bóng ai xưa …

Đinh Cường
Virginia , February 28 .2011
(1)  ĐÀ LẠT, GiẤC MỘNG TRÊN ĐỒI THƠM
Ca khúc Nguyễn Trọng Khôi viết tặng Đinh Cường.

đôi má ửng hồng áo len xanh/nụ hôn đầu dấu duới hàng hoa mimosa. Đây là những câu thơ xuất thần, hình ảnh người con gái trong hai câu thơ rất là Đà Lạt, và lòng người Đà Lạt chắc phải xao xuyến khi đọc những câu thơ này.Trong nhiều buổi họp mặt khác ông cũng viết như vậy rồi giao bản thảo cho tôi về nhà đánh máy để đưa lên blog. Buổi chiều họp mặt, buổi tối đã thấy thơ Đinh Cường trên internet. Và ông vẫn thường nhắc lại lời của Bùi Giáng: vui thôi mà.


Thanh Bình - Nguyễn Mạnh Hùng - Đinh Cường - Ngọc Loan - Cúc Hoa
Họp mặt 13.4.2014 - Đinh Cường đang viết một bài thơ
Ảnh PCH


Đinh Cường đi nhiều, giao tiếp rộng, suốt đời nâng niu cái đẹp của hội họa và thi ca, coi trọng tình nghĩa. Tình bạn của ông đối với Trịnh Công Sơn, Bửu Ý, Lữ Quỳnh … được xem như những mẫu mực về một thứ tình bạn thủy chung cao quý. Nhận xét về Đinh Cường, Nhã Ca đã nói với Đinh Trường Chinh, “... cháu phải hãnh diện về Bố với cách sống, cách nhìn, cách cư xử , cách cho và cách nhận của Bố đối với người thân và bằng hữu".  Một nhận xét chính xác và đầy đủ về họa sĩ/thi sĩ Đinh Cường.

Ba tháng cuối của năm 2015, sức khỏe của ông yếu hẳn nhưng vẫn cố gắng tham dự những buổi gặp gỡ với bạn bè và lần cuối cùng tôi gặp ông là hôm 20.12.2015. Hôm ấy, khi ghé đón ông đi ăn trưa với một số thân hữu nhân dịp nhà thơ Viên Linh từ California sang, ông không còn lên nổi cầu thang trong nhà như mọi khi để ra cửa trước rồi bước lên xe. Từ basement, Đinh Trường Giang dìu ông ra cửa sau của basement, vòng lên con hẻm bên hông nhà, từng bước, từng bước. Khi tôi đưa ông về, Đinh Trường Giang chờ sẵn trước cửa, lại từng bước, từng bước đưa ông theo cửa sau để vào basement. Chứng kiến cảnh này, tôi bắt đầu lo sợ. Không còn nữa một Đinh Cường hào hoa phong độ mà chỉ còn một Đinh Cường chống cây gậy liêu xiêu đi về phía khu rừng Natick.  Khi chia tay, ông nói lưng ông đau nhức lắm, ngồi trước computer để đánh máy là một điều hết sức khó khăn.


Đinh Cường - Nguyễn Tường Giang - Viên Linh - Đặng Đình Khiết
Virginia, 20.12.2015 -  Gặp Đinh Cường lần cuối
Ảnh PCH


Sau những buổi gặp gỡ như vậy, thế nào buổi tối tôi cũng sẽ nhận được một bài thơ của ông, nhưng tối hôm ấy chờ mãi không thấy. Sau đó, gần một tuần vẫn không thấy bài của ông. Bạn bè khắp nơi xôn xao lo lắng. Đến 26.12.2015 mọi người mới bớt lo vì lại thấy bài của ông: Bài sau Mùa Giáng Sinh. Hai hôm sau, ông gửi tôi bài Trưa nằm nhìn lên kệ sách. Đây chính là Bài nhìn lên kệ sách 1. Bài này ghi tặng Nguyễn Xuân Thiệp. Mở email ra để lấy bài, lòng tôi chùng xuống: bài thơ này đúng là của ông nhưng người đánh máy và gửi bài không phải là ông. Tôi đã nhận trên 800 bài thơ của ông nên biết rõ cách ông đánh máy một bài thơ.  Tôi gần gũi với ông nhiều năm, từ việc ông làm tôi có thể hiểu ông muốn nói điều gì: ông đang viết cho đến hơi thơ cuối cùng. Ông đang đọc cho các con ông đánh máy những bài thơ cuối cùng của ông. Tôi bắt đầu nhìn thấy ngày ông ra đi đã gần kề, tuy nhiên tôi không để lộ điều này trên blog, vẫn nhẹ nhàng đưa bài lên net, và mọi người lại vui mừng vì lại thấy thơ ông. Còn có thơ có nghĩa là còn thở. Những ngày này hễ một hai hôm không thấy bài ông là bạn bè lại gọi điện cho tôi tới tấp: Chuyện gì đang xảy ra? Sao không thấy thơ Đinh Cường?.

30.12.2015, tôi nhận Bài nhìn lên kệ sách 2. Bài thơ này là một masterpiece, viết về hai người em gái – một ở Utah và một ở bên Bỉ - sang thăm ông. Những bài thơ Đinh Cường viết về mẹ, về gia đình đều là những bài thơ hay. Bài thơ hay, nhưng khi đọc tôi cảm thấy quá buồn: việc hai người em gái từ những nơi xa xôi về thăm ông trong lúc này có phải là dấu hiệu của một cuộc chia tay sắp xảy ra?


BÀI NHÌN LÊN KỆ SÁCH 2


Chiều em gái út
từ Belgique qua thăm
cùng em gái từ Utah
tôi cảm động muốn khóc
hai em nói tôi giống me
me tôi, hiền. phúc hậu
mái tóc bạc trắng như cước
thích nằm móc laine
khăn choàng cổ, những tấm mền nhỏ
cho con cháu... còn thích đọc sách

me ơi, em Oanh. í. à
qua thăm con. con nhớ cả
một thời Tân Định
Oanh mặc áo đầm hồng
học trường Thiên Phước
trong sân nhà thờ
con còn nghe tiếng chuông
con còn nghe dòng xe nhộn nhịp
trên đường Hai Bà Trưng
nhìn mái chợ thân quen

chiều con nằm mà nhớ
chiều con nằm nhìn lên kệ sách
tranh Chagall luôn là tình yêu
quê hương
ngày nhỏ ...

Virginia, December 30, 2015
Đinh Cường

Ngày đầu năm 2016, tôi nhận Bài nhìn lên kệ sách 3, ghi tặng Lữ Quỳnh. Ông có nhiều bài thơ ghi tặng Trịnh Công Sơn, Lữ Quỳnh –  những người bạn ông rất quí mến. 

Ngày 2 tháng 1. 2016 tôi nhận Bài nhìn lên kệ sách 4. Đọc bài thơ này tôi không cầm được nước mắt. Bài thơ nói về tình bạn của ông với luật sư Nguyễn Thế Toàn và giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng, nhưng lại ghi tặng Phạm Cao Hoàng. Ông là người ý tứ, mỗi việc ông làm đều muốn biểu hiện một điều gì đó, như một metaphor. Tôi biết rõ tấm lòng của ông đối với tôi.


Đinh Cường - Phạm Cao Hoàng
Virginia, April 2011
Ảnh Kristina Phạm


Ngày 3 tháng 1. 2016 tôi nhận Bài nhìn lên kệ sách 5, ghi tặng họa sĩ Bửu Chỉ mặc dù Bửu Chỉ đã qua đời cách đây 13 năm. Ông sống chung thủy với bạn bè, kể cả những người đã khuất núi. Đây là bài thơ cuối cùng của ông. Đinh Trường Chinh đã ghi lại cảnh tượng đầy xúc động khi ông viết bài thơ này:

“Ngày làm bài thơ cuối đời, "Nhìn Kệ Sách 5" là một ngày chủ nhật, 3 tháng 1, 2016. Đúng một tuần trước. Tôi ngồi bên chiếc ghế cạnh giường, chiếc ghế mà anh chị tôi hàng ngày vẫn dùng để chăm sóc ông . 


Ba tôi nói:  "Con đánh giùm Ba một bài thơ đăng trên web cho vui . Anh em chờ tin Ba dữ lắm". Đau như thế, Ba tôi vẫn gắng gượng đăng thơ mỗi ngày, có lẽ một phần nào muốn dấu đi hiện trạng sức khỏe mỗi ngày mỗi xấu đi bằng tốc độ quá nhanh chăng? 

"Dạ , Ba đọc đi". Tôi thấy ông nhắm mắt. 

"Chờ Ba suy nghĩ chút . Rồi." Ông yếu ớt đọc :

"Nhìn lên khuôn mặt nông dân
dáng ông vạm vỡ lâu đài cao sang".

5 phút trôi qua. Không phải Ba tôi tìm thêm ý mà ông quá mệt để suy nghĩ. Mắt nhắm ngủ. Rồi bừng tỉnh dậy.

"dù che gió cho nàng 
đi qua bãi cát đẹp càng biết bao."

Ba tôi kể thêm , "Thằng" Picasso cầm dù che cho Françoise Gilot . Con tìm cái hình này trong cuốn sách chụp lại cho Ba gửi với bài thơ".

Tôi biết ông thiếu một chữ cho câu lục (bát). Tôi thêm chữ "nắng" . "Nắng gió ..."

Rồi Ba tôi lại thiếp. Lần này lâu hơn.

Cuối cùng ông cũng tỉnh lại được . Đầu óc lúc nào cũng tỉnh táo và minh mẫn . Ông từ tốn đọc trong lúc mắt nhắm :

“mùa xuân với trận mưa rào
cho tôi xin 
(chấm). một tiếng gào
(chấm). Picasso.
(chấm)"

Tôi đánh 2 câu thơ cuối theo ý Ba tôi . 

"À, nhớ ghi chú "Tiếng Gào" là nói đến bức tranh Guernica . Và nhớ vào phòng chụp cái hình Picasso mắt thồ lộ Ba treo cạnh bàn viết hai mươi mấy năm rồi ".

Tôi in ra cho Ba tôi duyệt lại trước khi gửi. "Đẹp quá " . Ông chặc lưỡi . Hình như lúc Ba tôi cũng chỉ "khen".

Tự dưng nhớ ra điều gì . Ba tôi vói nói theo : "Nhớ đề tặng Bửu Chỉ cho Ba". 
(ĐINH TRƯỜNG CHINH, Bài thơ cuối ba tôi)

Sau Bài nhìn lên kệ sách 5, tất cả bắt đầu chìm vào im lặng. Tôi không còn liên lạc được với gia đình ông. Email cho Dạ Châu không thấy trả lời và tôi biết chuyện gì đang xảy ra.

Bốn ngày sau khi viết bài thơ cuối cùng, Đinh Cường vĩnh viễn ra đi để lại tiếc thương cho biết bao người, để lại một khoảng trống trong tâm hồn tôi mà tôi biết sẽ không bao gờ lấp nổi.


Phạm Cao Hoàng
Scibilia, January 11, 2016



Đinh Cường và bằng hữu
Studio Trương Vũ, - Virginia, 24.10.2015







CON CHIM ĐỎ Ở RỪNG NATICK
Nguyễn Minh Nữu


Nguyễn Minh Nữu – Đinh Cường
Ảnh PCH – Virginia, 2013



Có một lần, ngồi ở vườn sau nhà Đinh Cường uống trà, bất ngờ một vệt đỏ như đốm lửa chuyền từ bụi cây này qua bụi cây khác. Hôm đó đang mùa đông, tuyết phủ trắng cả khu rừng Natick, nên mầu sắc của con chim lạ như một mặt trời di chuyển giữa trời đông. Chỗ chúng tôi ngồi là cái bàn với ba chiếc ghế nhỏ mà Đinh Cường dành riêng cho những bạn bè hút thuốc, chỗ ngồi này Nguyễn Quốc Thái, Nguyễn Đình Thuần thường hay ra ngồi khi ghé qua Virginia và ngủ lại nhà Đinh Cường. Lát sau, Đinh Cường ra ngồi chung, Cái hình ảnh Đinh Cường tay cầm tẩu thuốc lá đã qua lâu lắm rồi, anh bỏ hút thuốc từ mấy chục năm nay. Một lần nữa, con chim lạ lại rời chỗ, chuyển từ bụi cây này qua bụi cây khác, Tôi chú mục nhìn theo khi quay lại , Đinh Cường nhìn tôi mỉm cười, nói đó là loại chim biểu tượng của Tiểu Bang Virginia, một giống chim chào mào nhỏ màu đỏ thắm  tên là Cardinalis mà người Việt dịch ra là Chim Hồng Y, và Đinh Cường gọi là Chim Đỏ. Giống chim quý này sống rải rác vùng Bắc Mỹ mà tập trung nhiều nhất  tại vùng Virginia.

Con chim mầu đỏ thắm đó ghi vào trí nhớ nhớ tôi thật sâu. Nhất là cái hình ảnh cô đơn rực rỡ giữa trời tuyết trắng hôm đó. Và bất ngờ thay, tôi tìm gặp nó trong rất nhiều tranh của Đinh Cường, Những bức tranh mang tên Nửa sân tuyết, Chim Đỏ, Dạ khúc chim, Dạ khúc trên đồi xanh,Mùa Xuân, Nỗi nhớ và còn nhiều nữa, từ đó, tôi nghĩ rằng đó là cái ký hiệu riêng tư của Đinh Cường khi vẽ những bức tranh về vùng đất nơi Ông cư trú, như một dấu hiệu nói về Virginia, hay nói chính xác hơn là khu rừng Natick.

Con chim Đỏ là một loài hiếm quý của vùng đông bắc Hoa Kỳ, hình ảnh nó bất tử vì nó hiện hữu trong trong tranh một họa sĩ tài ba cư trú tại khu rừng Natick của miền Đông Bắc Hoa Kỳ. Người Họa Sĩ đó đã làm cho khu rừng Natick trở thành đất thiêng , đã làm loài chim quý hiếm trở thành trang trọng, nó không chỉ biểu tượng chim thú của đất Virginia, mà nó còn biểu tượng cho Văn Hóa vùng Virginia nữa. Về sau khi đến vùng Virginia, thấp thoáng nhìn thấy một sắc đỏ bay ra từ bụi rậm , người ta sẽ nhớ đến khu rừng Natick và từ đó sẽ nhớ đến một tài năng lớn của Hội Họa Việt Nam, Một nhân cách lớn của một kẻ hào sĩ và một tấm lòng nhân hậu với tất cả mọi người đó là Họa Sĩ Đinh Cường.

Xin được ghi lại một đoạn tôi viết vào tháng 12 năm 2014, bài viết " Đinh Cường, Trên dòng ký ức"  đăng trên Blog Pham Cao Hoàng :
"Tài năng của Đinh Cường thì quá nhiều người nói cho nên nói thêm sẽ là lập lại mà thôi. Nhưng cái làm tôi thực sự thú vị và trân trọng là tôi nhìn thấy ở anh một nhân cách lớn  của con người nghệ sĩ, một tấm lòng độ lượng bao dung. Anh còn là một kho tư liệu, không chỉ là tư liệu mà anh gìn giữ, mà ngay ký ức của anh là một kho tư liệu khổng lồ về những người hoạt động văn học nghệ thuật từ hơn nửa thế kỷ nay.

Bây giờ, mỗi ngày hai lần Đinh Cường đi bộ từ nhà ra quán cà phê Starbucks. Lộ trình hàng ngày đi bộ 4 miles như là một cách tập thể dục, cũng như mỗi tối  anh ngồi ghi lại suy nghĩ của mình trong ngày mà ông gọi là : "Cứ Ghi Note từng ngày cho vui như tập thể dục đầu óc".
Đó cũng là một cách nghĩ. Riêng tôi, tôi nghĩ khác. Tôi nghĩ rằng khoảng thời gian anh tập thể dục đó chính là khoảng thời gian anh sống thảnh thơi , thả rong đầu óc mình lênh đênh vào những dòng ký ức ngát thơm. Và mỗi tối anh ngồi ghi lại chính là lúc anh gửi những lời trìu mến thân thương tới tất cả mọi người. Cái suy nghĩ thảnh thơi đó được bắt nguồn từ cái tâm nhân hậu và tấm lòng bao dung độ lượng của anh."

Những gì hai năm trước viết về Đinh Cường bây giờ đọc lại tôi thấy là mình viết chưa hết, chưa đủ về một tài năng và nhân cách mà tôi hằng kính yêu và ngưỡng mộ. Nhưng biết viết gì thêm khi biết rõ rằng chuyến này quay về Virginia sẽ không còn được đưa đón anh trên chiếc xe mầu xanh lá mạ đến những nơi bạn hữu ngồi chờ, bên ly cà phê, bên chai rượu đỏ,

Sau này  mỗi khi lái xe ngang qua khu rừng Natick hoặc bất ngờ bắt  gặp cánh chim đỏ Cardinalis  vụt bay ra từ bụi gai nào đó, tôi nghĩ rằng tôi có thể khóc vì nhớ tới anh, anh Đinh Cường ơi.


Nguyễn Minh Nữu
January 11, 2016


CHIM ĐỎ  
Oil on canvas 24 x 30 in
dinhcuong







Đinh Trường Chinh
Bài Thơ Cuối Ba Tôi

Chân dung Đinh Cường
Sơn dầu Đinh Trường Chinh
April 19, 2015



Ngoài tài năng và niềm đam mê  hội họa, Ba tôi còn có niềm đam mê  thi ca. Ông làm thơ rất nhiều và rất sớm, thi thoảng đăng trên báo Mai, Bách Khoa, Văn , etc. ở Sài Gòn trước 75. Bạn thi sĩ của Ba tôi thì vô số kể.

Từ khoảng 6 năm cuối đời , ông chuyển sang làm-thơ-hàng ngày . Như một người viết nhật ký hay viết blog, Ba tôi làm thơ và đăng thơ hầu như mỗi ngày .

Bắt đầu trên Văn Chương Việt , và sau này là các website Thư Viện Sáng Tạo, Da Màu, Tiền Vệ , blog  Phạm Cao Hoàng và blog Trần Thị Nguyệt Mai . Ba tôi làm thơ và đăng thơ nhiều đến nỗi có lúc gây cả khó chịu cho một, hai người đọc - than phiền "thơ Đinh Cường" quá nhiều và "viết gì như nói chuyện". 

Vâng, đó là chất thơ Đinh Cường . Một loại thơ rất riêng và đậm chất con người Ba tôi . Ông chỉ điềm đạm nói : "Đó là một cách để tập thể dục đầu óc, tránh khỏi sự quên lãng của trí nhớ / alzheimer". 

Làm thơ như thế, cũng là một cách để Ba tôi chống chọi với căn bệnh , chống chọi với những phản ứng phụ gay gắt của thuốc mà một người bình thường sẽ rất dễ cáu gắt. Ông đối phó với căn bệnh hiểm nghèo như vị Thiền Sư . Ông biết cách nhẫn nhịn với những điều xấu xảy đến với mình. Làm thơ nhiều, cũng vì Ba tôi không còn nhiều sức để vẽ. Vẽ, với giá tranh, đòi hỏi phải có những thao tác cúi lên , gập xuống, pha màu , rửa cọ làm đau người. Lâu lắm, ông mới vẽ một bức. Màu sắc tươi vui. Rồi dần dần bỏ vì quá mệt thân xác. 

Trong tất cả những bài - thơ - hàng - ngày của Ba tôi, có những bài thơ rất hay và dễ gây xúc động mạnh mẽ cho tôi , vì tôi thật sự thấy Ba tôi in đậm hình bóng mình trong những bài thơ đó. Cô đơn đi vào bóng tối . Những chiều chạng vạng mang nải chuối từ con đường đi bộ từ nhà đến siêu thị. Trời miền đông bắc có khi nóng như lửa đốt, khi lạnh tuyết rơi. 

Rồi căn bệnh lan dần . Những bài thơ - hàng - ngày đó cũng có ngày dừng hẳn . Bài thơ cuối là bài "Nhìn lên kệ sách 5" . "Nhìn kệ sách" , vì đó là không gian duy nhất trước mặt ông , đối diện với cái giường bệnh mà ông nằm trong gần một tháng cuối đời , đau lưng không ngồi dậy nổi . Một cái kệ sách lớn với đủ loại sách , hội họa , văn chương, thơ ca, tiểu luận (từ thời trẻ, Ba tôi là một người sưu tầm sách quý cừ khôi) . Đôi khi, ông sai người xê dịch , sắp xếp lại kệ sách đó , chuyển từ quyển này sang quyển kia , chắc cũng để thấy cái không gian duy nhất trước mắt mình đổi khác đôi chút, khỏi nhàm chán trong tầm nhìn . Vậy thôi . Nằm buồn nhìn sách lơ mơ . Dù, Ba tôi là người của những cuộc rong chơi. 


Kệ sách - Ảnh Đinh Trường Chinh  (January 2016)


Trong hai tuần cuối , ông hầu như quá mệt để mở mắt quá lâu trong ngày . Trong cuộc sống bận rộn hàng ngày, tôi chẳng thể về thăm Ba tôi hàng ngày . Cũng một phần , tôi đã hy vọng , nhen nhúm hy vọng về khoảng thời gian còn lại của Ba tôi dài hơn sự thật. Ngày làm bài thơ cuối đời, "Nhìn Kệ Sách 5" là một ngày chủ nhật, 3 tháng 1, 2016. Đúng một tuần trước. Tôi ngồi bên chiếc ghế cạnh giường, chiếc ghế mà anh chị tôi hàng ngày vẫn dùng để chăm sóc ông . 


Ba tôi nói:  "Con đánh giùm Ba một bài thơ đăng trên web cho vui . Anh em chờ tin Ba dữ lắm". Đau như thế, Ba tôi vẫn gắng gượng đăng thơ mỗi ngày, có lẽ một phần nào muốn dấu đi hiện trạng sức khỏe mỗi ngày mỗi xấu đi bằng tốc độ quá nhanh chăng? 

"Dạ , Ba đọc đi". Tôi thấy ông nhắm mắt. 

"Chờ Ba suy nghĩ chút . Rồi." Ông yếu ớt đọc :

"Nhìn lên khuôn mặt nông dân
dáng ông vạm vỡ lâu đài cao sang".

5 phút trôi qua. Không phải Ba tôi tìm thêm ý mà ông quá mệt để suy nghĩ. Mắt nhắm ngủ. Rồi bừng tỉnh dậy.

"dù che gió cho nàng 
đi qua bãi cát đẹp càng biết bao."

Ba tôi kể thêm , "Thằng" Picasso cầm dù che cho Françoise Gilot . Con tìm cái hình này trong cuốn sách chụp lại cho Ba gửi với bài thơ".

Tôi biết ông thiếu một chữ cho câu lục (bát). Tôi thêm chữ "nắng" . "Nắng gió ..."

Rồi Ba tôi lại thiếp. Lần này lâu hơn.

Cuối cùng ông cũng tỉnh lại được . Đầu óc lúc nào cũng tỉnh táo và minh mẫn . Ông từ tốn đọc trong lúc mắt nhắm :

“mùa xuân với trận mưa rào
cho tôi xin 
(chấm). một tiếng gào
(chấm). Picasso.
(chấm)"

Tôi đánh 2 câu thơ cuối theo ý Ba tôi . 

"À, nhớ ghi chú "Tiếng Gào" là nói đến bức tranh Guernica . Và nhớ vào phòng chụp cái hình Picasso mắt thồ lộ Ba treo cạnh bàn viết hai mươi mấy năm rồi ".

Tôi in ra cho Ba tôi duyệt lại trước khi gửi. "Đẹp quá " . Ông chặc lưỡi . Hình như lúc Ba tôi cũng chỉ "khen".

Tự dưng nhớ ra điều gì . Ba tôi vói nói theo : "Nhớ đề tặng Bửu Chỉ cho Ba". 

Bửu Chỉ, người bạn thiết đã bất ngờ ra đi 13 năm trước , để lại một nỗi trống vắng lớn cho Ba tôi bao năm. Dạo sau này , Ba tôi làm thơ thường đề tặng hai người bạn thân quá cố Trịnh Công Sơn và Bửu Chỉ.

"Xin tiếng gào” . Vì ông không còn nói lớn được. Đôi ba ngày, lại ho ra máu. Những ngày trong cấp cứu, máu cứ nghẽn trong cuống họng không khạc ra được. Làm sao không ước muốn xin hét lên, gào lên một tiếng cho vang động!

Nhưng quá yếu, máu nghẽn cuống họng , chỉ phát ra được những tiếng âm u ...





Vài giây phút cuối bên Ba, tôi xin ghi lại . Không phải Thơ, chỉ những xuống hàng vô nghĩa . 


THỞ

thở
1 giây 
thêm một hơi thở khác
máu trào ra khỏi cuống họng .

thở
ngưng 2 giây
một hơi thở khác 
máu thấm tràn mặt lưỡi

thở
ngưng mất 5 giây .
chờ một hơi thở khác .
hắt .
máu nghẽn . máu nghẽn đầy .

u .u . u . u .....


thở
7 giây . 10 giây .
một hơi kế tiếp .

12 giây .
15 giây .
chờ .

không còn một hơi thở nào nữa .
lạnh bàn chân .


Thôi rồi . sụp đổ .

Những ngày này, đi về lại nhà cũ, tôi phải lái xe vòng sang hướng khác, vì khi đi ngang đoạn đường đi bộ của ông từ nhà đến Starbucks trong vùng, tôi thấy như in , Ba tôi mặc quần cộc, chiếc áo thun trắng , đi lui cui , trên đoạn đường đó . Trên tay vẫn cầm một thứ gì đó, mua từ chợ về . Ổ bánh mì baguette, nải chuối, để mai ăn sáng . 

"Người đi về phía mặt trời lặn
nhìn vệt mây cuối cùng".

(Gửi Ánh Mắt Xa Xăm Ấy - thơ ĐC).


Đinh Trường Chinh
January 10, 2016





LÁ MÙA THU
Trương Vũ


Nhà hoang trong ngày thu:
chất liệu hỗn hợp trên ván ép, 24" x 36",
thực hiện năm 2010



Lần đầu tiên tôi gặp Đinh Cường là vào một buổi xế trưa đầu hè 1974. Tôi và Lê Thành Nhơn ra phi trường Nha Trang đón Cường về nhà, chuẩn bị cho một cuộc triển lãm cá nhân do đại học Duyên Hải tổ chức. Chúng tôi trở thành bạn thân từ đó. Cùng với Lê Thành Nhơn, Trịnh Công Sơn, Bửu Ý, Huy Tưởng chúng tôi làm việc chung với nhau ở Duyên Hải trong một số chương trình nhân văn, chia sẻ những ước mơ đẹp về một tương lai cần có cho những thế hệ tiếp nối đào tạo từ ngôi trường này. Thời gian sinh hoạt chung với nhau khá ngắn nhưng đã để lại nhiều kỷ niệm khó quên.

Sau 1975, đại học Duyên Hải không còn nữa. Lê Thành Nhơn đi tỵ nạn ở Úc, sau đó tôi đi Mỹ. Hơn hai mươi năm sau tôi mới gặp lại Cường, chị Tuyết Nhung, và các cháu, sang định cư ở Virginia. Tôi có phụ với Phạm Nhuận và một số bạn khác tổ chức cuộc triển lãm đầu tiên của Cường ở Mỹ. Từ đó, chúng tôi gặp gỡ nhau khá thường xuyên. Tôi ngờ rằng đời sống ở Mỹ có thể tốt cho các cháu nhưng không chắc nó hợp với Đinh Cường, vốn sống nặng về nội tâm, quen gần gũi những bạn bè thân tình từ thuở còn trẻ. Tuy vậy, tôi vẫn thấy được nơi Cường một thái độ nhẫn nại, thâm trầm trong cố gắng giữ cân bằng giửa đời sống một con người bằng xương, thịt phải đương đầu với những vấn đề rất thực tế của xã hội Mỹ với đời sống của một nghệ sĩ có một thế giới rất riêng tư. Một thế giới của nghệ thuật, của tình bạn, của những nơi chốn luôn gắn liền với cuộc đời mình, như Huế, như Sài Gòn, như Dran, như Bình Dương,... và của hồi tưởng, nói chung. Thỉnh thoảng, tôi vẫn cảm nhận được nơi Cường ít nhiều chao đão trong nỗ lực cân bằng đó.

Đinh Cường là một tài danh lớn của hội họa Việt Nam, và là một bạn hiền, bạn tốt của hầu hết họa sĩ, văn thi sĩ được biết đến, thuộc nhiều thế hệ khác nhau. Lớp già, không còn trên trần gian nữa, như Bùi Giáng, Nguyễn Tuân,  Bùi Xuân Phái, Mai Thảo, Võ Phiến, Võ Đình, Thái Tuấn, Thanh Tâm Tuyền, … Cùng trang lứa, như Trịnh Công Sơn, Lê Thành Nhơn, Bửu Ý, Bửu Chỉ, Hải Phương, Nguyễn Đức Sơn, Lữ Quỳnh, Trịnh Cung, Nguyễn Trung, ... Lớp trẻ hơn, như Trần Vũ, Nguyễn Thị Thanh Bình, Hoàng Ngọc Tuấn, Phạm Cao Hoàng, Nguyễn Trọng Khôi, Trần Hoài Thư, Nguyễn Đình Thuần,... Không giống như nhiều văn nghệ sĩ nổi tiếng, Đinh Cường rất trân trọng công trình của người khác, một cách đặc biệt. Hầu như tất cả được Cường vẽ chân dung hay phác họa chân dung, hay làm thơ đề tặng, không phải chỉ một lần, mà có người, rất nhiều lần. Có lẽ Đinh Cường là người họa sĩ nổi tiếng duy nhất của Việt Nam đã viết sách, rất công bình, với nhận định sâu sắc và từ tốn, về những họa sĩ thuộc lớp đàn anh đã có công lớn cho hội họa Việt Nam,  bằng tác phẩm của họ hay bằng công trình đào tạo tài năng cho các thế hệ sau.

Có một điều tôi muốn thổ lộ ở đây, vì, có thể, nó cũng giống với tâm trạng nhiều bạn bè khác hay của nhiều người xem tranh, đọc thơ Đinh Cường. Dù luôn luôn là bạn tốt, trong suốt một thời gian khá dài, tôi với Cường sống trong hai thế giới khác nhau, phần trùng hợp không lớn. Thế giới của tôi khá bình dị, gần với thực tế, không có những lực đè nén để buộc tôi phải chìm đắm vào những lớp sâu của tâm hồn. Tôi thích thơ của Đinh Cường, tôi ngưỡng mộ tranh của Đinh Cường. Tôi cảm được có một giá trị cao nơi tác phẩm của bạn tôi. Bố cục, màu sắc, hình họa, và tính trừu tượng rất đặc thù. Tôi cũng cảm được rằng ở đây dường như có một chút phối hợp hài hòa giửa Modighiani với Picasso, và trên hết là của chính tài năng và tâm hồn của Đinh Cường, rất riêng. Tuy nhiên, dù ngưỡng mộ, tôi vẫn cảm thấy một chút xa cách. Chẳng hạn, tôi biết được, thấy được những thiếu nữ trong tranh Đinh Cường đẹp, rất đẹp, nhưng tôi không thấy gần với họ, không có cảm giác mình đụng được những con người như thế. Cho đến khi, tôi bắt đầu vẽ, bắt đầu xa rời dần cái thực tại bình thường của đời sống hằng ngày để đi vào cái thực tại của nội tâm. Lúc đó, những thiếu nữ của Đinh Cường cũng bắt đầu rời khỏi những con đường nhỏ của cố đô Huế năm xưa, hay rời khỏi những nấm mồ hoang sau nhà Bồ Tùng Linh, để đi vào thế giới riêng của tôi, như những con người rất thật. Cả cái nhà thờ con gà ở Đà Lạt, những phố xá, núi đồi trong mù sương ở Dran, hay anh da đen thổi kèn đồng ở Mỹ, v.v., đều như thế. Tất cả khiến cho cái thế giới nội tâm của tôi nhộn nhịp lên, làm cho đời sống giàu hơn.

Người vẽ tranh, người làm thơ Đinh Cường chắc chắn có được một niềm hạnh phúc lớn khi bằng nổi đam mê, tài năng, trí thông minh, và sức làm việc kiên trì để tạo nên những tác phẩm để đời, ưng ý. Niềm hạnh phúc đó không mấy ai khác có được. Tuy nhiên, khi tập tểnh bước vào cái thế giới của nghệ thuật, tôi cũng bắt đầu hiểu ra rằng mọi thứ không hẵn đơn giản như thế. Không hẵn chỉ có cái hạnh phúc đó. Nó còn có đau đớn, dằn vặt. Nó phải như thế nào để có chuyện Van Gogh tự cắt lỗ tai ông. Đam mê càng lớn, ước vọng càng cao, càng dễ thấy cái giới hạn của sức lực mình. Ráng tạo một tác phẩm như ý rất thường khi không khác như lao đầu vào một cuộc chiến của nội tâm. Dù xung quanh có bao người thân yêu, có bao bạn bè tốt, cuối cùng cũng chi có một mình mình thôi phải đương đầu với nó. Nỗi cô đơn rất khó tả.

Thường tình là như vậy, huống chi, khi biết mình mắc thêm một chứng bệnh trầm kha. Lúc đầu, bạn tôi vẫn giữ nguyên cái an nhiên, tự tại thường tình, và tin tưởng nhiều vào khả năng của y học. Vẫn vẽ nhiều, vẫn viết nhiều, vẫn gặp gỡ bạn bè thường xuyên, như không có gì xảy ra. Chấp nhận những đau đớn của chemo như điều không thể tránh.  Cho đến khi, cơ thể yếu hẵn dần. Lúc đó, theo dõi những bài thơ trên blog Phạm Cao Hoàng, những bài thơ được viết ra như viết nhật ký, tôi có cảm tưởng nửa khuya nào bạn tôi cũng thức dậy. Ngó qua khung cửa sổ, nhìn bóng đêm, nhìn vầng trăng. Rồi, nhìn lên kệ sách. Rồi đi tìm những cuốn sách, những bài thơ của bạn bè. Rồi viết cho người này, người nọ, cho những người còn sống, cho những người đã chết. Thi thoảng còn từ ký ức phác họa vài chân dung của bạn bè. Tôi cảm phục sức làm việc phi thường, ý chi cống hiến thanh thoát, nhưng đồng thời, tôi cũng cảm nhận được nổi cô đơn cùng cực của bạn. Nói như Đinh Trường Chinh, "cô đơn đi vào bóng tối".

Chỉ trong ba năm sau cùng, Đinh Cường đã đăng 875 bài thơ cùng với một số lượng tranh tương tự, theo ghi nhận trên blog của Phạm Cao Hoàng.  Chúng ta không cần phải trở về thi ca đời Sơ Đường, đọc Lý Thương Ẩn để cảm thán với câu "xuân tàm đáo tữ ti phương tận" mà Nguyễn Du dịch là "con tầm đến thác vẫn còn vương tơ". Chỉ cần đọc hết một phần những bài thơ đó, xem hết một phần những bức tranh đó, cũng đủ kinh hoàng với sức nhả tơ của một con tầm như chúng ta biết.

Họa sĩ Đinh Cường đã cống hiến cho hội họa Việt Nam một tài sản lớn. Nhà thơ Đinh Cường đã làm thơ rât nhiều, như một cách thể hiện cái vi tế và phong phú của đời sống, rất đặc thù, Tôi nhớ, có một câu nói ở dâu đó, "nhân tài như lá mùa thu".

Một chiếc lá mùa thu rất đẹp vừa rơi xuống!


Trương Vũ
Maryland,  ngày 12 tháng 1 năm 2016


Ngày 20.9.2015 họa sĩ Trương Vũ đã có món quà bất ngờ dành cho họa sĩ Đinh Cường:
bức sơn dầu chân dung Đinh Cường do Trương Vũ ghi dấu một tình bạn bền vững và chung thủy
của 2 chàng họa sĩ trong hơn 40 năm kể từ thờiở Đại Học Duyên Hải Nha Trang
(Ảnh và chú giải của Phạm Cao Hoàng)





N   I   Ệ   M
Đinh Trường Giang


NIỆM
Origami (Nghệ thuật xếp giấy)
Đinh Trường Giang



(Không phải văn
không phải thơ

chỉ là những dòng cảm xúc)


Những tuần cuối
khi ba tôi yếu dần
mỗi đêm tôi xuống nằm cạnh ông
sau khi em gái tôi xoa dầu, thoa kem
trước khi ngủ
ông nghe CD nhạc Trịnh Công Sơn
nghe đi nghe lại một cd đó
hàng đêm

Ba tôi vẫn còn minh mẫn lắm
giường bịnh nằm đối diện kệ sách
mà ông muốn sắp đặt theo ý mình
Một hôm bỗng dưng ông hỏi tôi
về những tác phẩm origami mới
mà tôi cũng định mang xuống cho ông
( gần đây, khi ba tôi yếu dần
sức khỏe mẹ tôi cũng không tốt
tôi xếp
những mẫu Niệm )
Ba tôi chọn một
bảo ba thích
Ba bảo tôi sắp lại phần kệ cuối
đối diện chỗ ba nằm
trên là tranh ông nội tôi vẽ
kế  đến là origami Niệm
bên cạnh cây đèn của hoạ sĩ Võ Đình
cùng tranh một người bạn
và chân dung Trịnh Công Sơn vẽ em trai tôi
dưới cùng
là bức tranh Niệm của ba tôi
để ba tôi nhìn hàng ngày

Những bài thơ cuối
ba tôi bảo
“ nhờ con đánh máy và chụp hình gởi kèm bài
bạn bè chờ tin của ba “
e-mail của bạn bè
tôi cũng đánh máy trả lời giúp
vẫn ký Dinh Cuong
có lẽ vì vậy, bạn bè vẫn yên tâm là ba tôi còn khỏe

Ông ăn ít dần
muốn chờ em gái tôi về cho ăn tối
chút cháo trắng
chút cá bống mẹ tôi kho …

Đêm cuối trước ngày vào bệnh viện
ba tôi thức giấc nhiều lần
ông muốn uống nước
và có lần ông dang hai tay ra
như một đứa bé
nói " ôm ba "," ba thấy mệt "
khi tôi choàng tay ôm ba tôi
tôi đã linh cảm rằng
ba tôi đã sắp rời xa chúng tôi
để về với mẹ

Những ngày ở bệnh viện
mỗi lần tôi nhắm mắt
cầm tay,
vuốt ngực ba tôi,
tôi niệm …

và hôm nay, khi nắp quan tài đóng xuống
chúng tôi đã chọn cho ba tôi
không là một bộ đồ veston
mà là bộ đồ
ba tôi thường khoác lên người
mỗi dịp đi xa
tôi cứ nghĩ
chúng ta đang ở một nhà ga
hay một sân bay nào đó
tiễn ba tôi về thăm bà nội
và ba tôi
lại có dịp rong chơi
với bạn bè thân thiết thuở nào
ở một cõi đời khác

tôi
niệm ….

Đinh Trường Giang
January 12, 2016


=
N I Ệ M
sơn dầu trên giấy 12 x 14 in
dinhcuong




(Còn tiếp...)

         
TƯỞNG NIỆM ĐINH CƯỜNG


TỪ NAY
THẾ GIỚI VẮNG ĐINH CƯỜNG
Lãm Thúy


Dalat nostalgia
Oil on canvas 24 x 30 in
dinhcuong



Chị Ý báo tin buồn. Thứ bảy
Lặng người không nói . Nói gì hơn?
Anh không ở nữa thì thôi vậy
Từ nay thế giới vắng Đinh Cường!

Có nghĩa là không còn nét vẽ
Những người thiếu nữ dáng như mơ
Những người thiếu nữ xanh như liễu
Rất mỏng manh và rất đỗi Thơ!

Có nghiã từ đây Sài Gòn quán
Sẽ trống đi thêm một chỗ ngồi
Gặp nhau , dù có bao nhiêu bận
Không ai còn có thể nào vui!

Sẽ nhớ , dù sức tàn , lực kiệt
Cũng gom tàn lực để mà đi
Cố đến cùng bạn bè thân thiết
Chua xót nhìn nhau biết nói gì?

Có nghiã lần sau ra mắt sách
Không còn ai viết tặng bài thơ
Nét vẽ vội vàng trong khoảnh khắc
Gói lòng trân quý có ai ngờ!

Có nghiã từ đây trên kệ sách
Những người thiên cổ đã tương phùng
Chỉ có riêng mình ta thống trách
Giận rằng không gặp lúc lâm chung!

Giận không gửi bài thơ viết sẵn
Bây giờ còn biết gửi cho ai ?
Bảo biết lâu rồi đời ngắn lắm
Vậy mà để muộn mãi không hay!

Đêm nay gió lạnh nhiều , Anh ạ
Mở cửa ra nhìn bông tuyết bay
Chợt nhớ , lòng sao sầu thảm quá
Chỗ ấy đêm nay chắc lạnh đầy!

Cõi ấy , một mình đêm buốt giá
Từ nay sẽ lạnh đến thiên thu
Nhưng niềm thương tiếc bao la quá
Mong ấm lòng Anh cuộc viễn du.
         

Lãm Thuý     
January 12, 2016


Lãm Thúy – Đinh Cường

Virginia, 20.9.2015





VĨNH BIỆT ĐINH CƯỜNG
Phạm Thành Châu

Phác thảo chân dung Phạm Thành Châu
dinhcuong



Hoạ sĩ Đinh Cường không còn nữa. Ông đã vào cõi vĩnh hằng ngày 7 tháng 1 năm 2016, hưởng thọ 77 tuổi. Tôi quen biết hoạ sĩ Đinh Cường trước năm 1975. Ông dạy hội hoạ ở Huế, tôi cũng làm việc ở Huế, Sau nầy ông cùng gia đình định cư ở tiểu bang Vỉginia, tôi cũng định cư ở Vỉginia. Ông Đinh Cường có rất nhiều bạn, toàn văn nhân, thi sĩ nhất là giới hoạ sĩ. Từ khắp nơi trên thế giới, kể cả Việt Nam, bạn bè thường tìm đến ông. Tôi thì quen ông với tư cách bạn già (cùng trên 70 tuổi). Đi uống cà phê, trò chuyện mà có văn nghệ sĩ thì tôi không đến. Tôi không biết gì về thơ văn, hội hoạ cả. Chỉ ngày chủ nhật, tôi và mấy người bạn “tay ngang” (không phải văn nghệ sĩ) rủ ông Đinh Cường ra tiệm phở Xe Lửa của ông Toàn Bò, là nơi tụ tập nhiều ông bạn già vui tính ngồi đấu láo chuyện tào lao thiên địa. Mấy ông bà nghệ sĩ thường tìm đến các tiệm cà phê yên tĩnh hơn. Họ là người cõi trên. Ông Đinh Cường thì đi đâu cũng được. Ông ít nói. Chọc ghẹo, mỉa mai, châm biếm, kể cả phịa chuyện, ông cũng làm thinh. Có lần, một buổi sáng ở tiệm phở Xe Lửa, ông nhà báo Nguyễn Minh Nữu hỏi ông Đinh Cường “Hôm qua, lúc hai, ba giờ sáng, ông đi với cô nào ngoài DC?”. (thủ đô Wáhington DC) Ông trả lời yếu xìu “Làm gì co!”' Tài hoa như ông thì ắt lắm cô dụ dỗ. Chuyện riêng đó thì trời cũng không biết được. Vậy mà có người biết, rất rõ. Đó là bà xã ông Đinh Cường. Một lần tôi đưa ông Đinh Cường từ tiệm cà phê về nhà ông ta. Lúc đó bà xã ông ta đang tưới cây trước sân. Xuống xe, ông Đinh Cường, chỉ chỏ mấy bụi hoa, khoe rằng “Hoa nầy đẹp lắm, hoa kia cũng đẹp lam!”(' Bà xã ông ta “phan”' ngay một câu “Hoa gì? Hoa biết noi!”' Ông ta im re, lặng lẽ, nhẹ bước vào nhà. Có tật giật mình. Đàn bà có thể tha thứ nhưng không bao giờ quên! Chủ nhật sau, tôi ra tiệm phơ ûkể chuyện đó, người ta cười rần rần. Ông vẫn làm thinh. Chúng tôi bảo “Ngậm miệng ăn tien”^`. Nói ăn tiền thì oan cho ông ta. Tất cả nhà thơ, nhà văn trên thế giới, kể cả Việt Nam xin tranh bìa (hàng trăm, hàng nghìn) cho tác phẩm của họ, ông đều vui vẻ gửi cho, nhưng không ai trả cho ông một đồng. Họ tưởng văn, thơ của họ quá tuyệt vời, nên họ hạ cố cho hoạ sĩ Đinh Cường cái hân hạnh được có tranh bìa của “đại tác pham”^? của họ là đủ mừng rồi, tiền bạc gì! Tôi thì không. Hàng chục năm nay, mỗi năm hội Cựu Sinh Viên Quốc Gia Hành Chánh Miền Đông Bắc Hoa Kỳ ra tờ đặc san mừng Xuân, tôi thường lấy tranh Đinh Cường (dù lấy trên Intểnt) tôi cũng bắt Lê Hữu Em (vui vẻ) ký cái check 100 ÚD cho Đinh Cường. Trăm đô, chỉ đủ một bữa cà phê với bạn bè, nhưng là cách mà chúng tôi biểu lộ sự kính trọng và biết ơn hoạ sĩ Đinh Cường, một tài hoa của Việt Nam, đã để lại cho đời nhiều tác phẩm quí giá. Người làm báo ở hải ngoại thường vì lý tưởng và yêu nghề nên chẳng chẳng sung túc gì. Nhưng cũng có báo lưu ý chuyện đó, như báo Trẻ ở Téa và báo Doanh Nhân Cuối Tuần trả nhuận bút đầy đủ cho các bài thơ, bài viết về hội hoạ của hoạ sĩ Đinh Cường. Ông ta ít nói. Có chọc ghẹo, mỉa mai thậm chí gọi ông ta là “Đại Hoạ Gia”, ông ta chỉ cười. Có người nói xấu ông ta, nói xấu thậm tệ trên báo khiến nhiều người nổi giận, từ mặt, ông ta vẫn bỏ qua. “Đại thiền su”+ chưa chắc đã đạt được cái tâm bình thản, tự tại của Đinh Cường. Đinh Cường rất tốt với bạn. Bịnh hoạn, đi uống cà phê, bạn bè phải đón, đưa, vậy mà nghe bạn ở xa đến, đôi khi, ông tuï+. lái xe đi đón, khiến gia đình lo lắng. Ông  yếu người, mấy năm rồi. Một lần, đang lái xe, ông ngủ gục, khiến xe băng qua phần ngược chiều, chiếc xe bể nát, ông được đưa vô bịnh viện. Không sao cả! Lần khác, đang ăn uống với bạn bè, ông gục xuống. Xuất huyết naỗ. Trực thăng đưa vô bịnh viện, mổ. Vẫn không sao. Chúng tôi bảo “Có bỏ ông  vô cối giả, ông vẫn không sao ca!”? Mới đây, trong một buổi cà phê, ông ta khoe, sắp triển lãm tranh. Tôi có bức tranh khoả thân “Vũ nữ Kabuki” của Đinh Cường, ông gạ tôi đổi một bức tranh khác “Tôi sắp triển lãm tranh khoả than”^ Tôi lắc đầu “Cho mượn thì được. Sao không chép lại một bức giống như thế? Trước 1975, các phòng triển lãm tranh ở Sài Gòn. Hễ có khách hàng ngoại quốc đến mua bức tranh nào thì hoạ sĩ hẹn ít hôm sau đến lấy. Sau đó người hoạ sĩ chép lại bức tranh đó, giao cho khách hàng. Những tranh vẽ “Người đạp xích lô trên đường phố Sài Gòn dưới cơn mua”+ được khách ngoại quốc ưa chuong”^. Ông ta lắc đầu “Vẽ tranh là vẽ cái hồn, cái rung động, cao hứng của chính mình vào tranh. Làm sao vẽ lại lần nữa đuợc”+?  Phòng khách nhà tôi nhỏ, nhưng đầy tranh Đinh Cường, như một phòng triển lãm. “Tư cách”' tôi chỉ chơi tranh cỡ nhỏ. Bức hoạ “Vũ Nữ Kabuki”, khoả thân, khổ nhỏ. Tôi cắt một miếng giấy nhỏ, dán chỗ bụng, như chiếc váy. Bạn đến, tôi bảo “Thổi cho váy tốc lên. Sẽ thay…”^' Vậy là ai cũng ngạc nhiên, thích thú khi chiêm ngưỡng doá hải đường lồ lộ khoe sắc.                                    

Hoạ Sĩ Đinh Cường bị ung thư. Những ngày cuối cùng, ông vẫn tỉnh táo, không lộ vẻ khó chịu hay đau đớn, nghe nói còn trả lời điện thoại, vẽ, làm thơ. Lúc ra đi, ông bình thản, thảnh thơi. Có lẽ không phải vì bịnh phác tác hay di căn mà vì “chemo” (hoá trị) quá mạnh, sức yếu, ông không chịu nỗi.  
          

Tôi ước được ra đi như Đinh Cường. Nhẹ nhàng, nhanh chóng, không làm phiền người khác. Sống đến bảy mươi tuổi là quá đủ    . Già cả, bịnh tật, lú lan…Sống thêm được gì?    

Đinh Cường - Phạm Thành Châu
Tháng 5. 2013
  


Phạm Thành Châu


Đọc thêm:







T r a n g  đ ặ c  b i ệ t
VĨNH BIỆT ĐINH CƯỜNG
P h ầ n  2