Saturday, February 27, 2016

2138. TRẦN HUIỀN ÂN A và B trong ca dao


Ảnh PCH - 2015



Nhìn qua tiểu đề A & B có thể không nghĩ là chuyện dân gian, đã quốc ngữ lại thêm ab/xy có vẻ là chuyện toán học. Nhưng đó là hồi xưa “cơ” (!), bây giờ quốc ngữ đâu chỉ dành riêng cho văn chương bác học, người ta vẫn nói với nhau rằng: Ông/bà đó trình độ chỉ A-Bê, hay: Việc này tôi lo từ A tới Zét. Vậy thì nói chuyện dân gian dưới tiểu đề A & B thiết tưởng không có gì là không hợp lý. Thật tình thì… do chúng tôi vốn kém về việc đặt đề bài.

Thi sĩ Nguyễn Bính viết trong bài Đêm mưa đất kháchBữa mộng ân tình say đến sáng. Bài thơ tâm sự nghĩ không ra. Tửu nhập ngôn  xuất, nhậu suốt đêm trường là dốc cả một trời tâm sự, thế mà thi không chịu xuất. Đành chào thua.

Lại nhớ nhà nghiên cứu Lê Nguyên Tiệp, ban đầu “nghĩ không ra” bút hiệu, ký tạm XXX, về sau do “3 chữ ích (x)” chuyển thành Tam Ích và nổi danh khắp cùng nam bắc.

Tôi, một kẻ hậu sinh hèn kém, xin bắt chước thi hứng của tiền bối Nguyễn và cách diễn đạt của tiền bối Lê, nhân khi bàn về những câu ca dao có hai mặt đối lập nhau bèn “chơi” cái tiểu đề A & B cho gọn.

Những câu ca dao này không dài, chỉ là lục bát, vừa đủ 14 tiếng, nhưng dẫn ra 2 ý tưởng trái ngược nhau, phần nhiều là đoạn bát (8 tiếng) trái ngược với đoạn lục (6 tiếng), cũng có một số ít câu đoạn lục miêu tả hoàn cảnh và đoạn bát nêu ra hai mặt của hoàn cảnh ấy.

Hai mặt gọi là đối lập A & B thường thấy như:

-muốn và sợ, muốn làm việc đó mà sợ, không dám làm,
-thương và ghét, lúc thương thế này, lúc ghét thế khác,
-xa và gần, tùy theo cảm tưởng chủ quan của nhân vật chủ động trong câu,
-vui và buồn, khi vui thế kia, khi buồn thế nọ
vân vân…